„Strach” i „Legendy o krwi”

Trochę o tym rozmawiałem z planetą terra (że tak zredukuję dwoje autorów do nazwy bloga, by nie wdawać się w kłopotliwe koniugacje przez czasy i rodzaje gramatyczne). Trochę tutaj, pod notą Fakty, której sens czeka jeszcze na interpretacje i przypisy: tak to już bywa (zwykle) z faktami. W obu przypadkach pojawiała się w tle, jako swoisty punkt odniesienia, wypowiedź Agnieszki Arnold, której sens jest taki, iż książka Grossa, przez „uporczywe próby generalizacji”, nie służy uczciwej, zrównoważonej, merytorycznej [itd.] debacie.

Zainteresowanych tematem (moja określenie tematu: rozległość i zajadłość chóru Oburzonych i Dających Odpór w mediach i internecie) chciałbym zachęcić do zapoznania się z wrażeniami po lekturze Strachu Jerzego Sosnowskiego, zawartymi we wpisie sprzed miesiąca na jego blogu. Wątek „antysemityzmu ludowego”, którym miała się niejako zarazić inteligencja (punkt 3. u Sosnowskiego), przypomniał mi nasze (m.in. z MFN, Babilasem i referentem Bulzackim) rozmówki pod zajawą tekstu Joanny Tokarskiej-Bakir. Zdania były podzielone, ale też tekst wpisywał się mocno w ówczesny (marzec 2007), gorący spór polityczny.

Gdzieś w połowie 2008 ma wyjść wreszcie książka JTB, Legendy o krwi, myślę, że nie obejdzie się bez jej przeczytania. Na razie przeklejam taki fragment rozmowy z Tokarską-Bakir, odnoszący się do owego projektu badawczego, którego podsumowaniem są Legendy, a który wydaje się dobrą ilustracją do hipotezy Sosnowskiego:

[przeprowadzająca rozmowę Anna Zdrojewska:] To dla mnie szokujące, zupełnie niezrozumiałe, że ktoś naprawdę może wierzyć w porywanie przez Żydów chrześcijańskich dzieci na macę. A jednak z Pani badań wynika, że ludzie w to wierzą.

[JTB:] Dopóki się tego nie dotknie, nie sposób sobie wyobrazić, że jest to możliwe. Zaprzeczanie to naturalna reakcja obronna na coś tak absurdalnego jak to, że w XX wieku ktoś może wierzyć w legendy o krwi. Bo jak tę wiarę wytłumaczyć?

Przecież to jest absurd, jak opowieści o czarnej łapie, która na cmentarzu chwyta dzieci i do krwi skrobie po plecach. Z tego można się tylko śmiać. Na prezentacji filmu Artura Żmijewskiego po zakończeniu naszych badań, nawet goście zaproszeni do panelu, zaangażowani w dialog chrześcijańsko-żydowski, zaczęli się bronić przed prawdą, podważać wyniki – mówili na przykład, że nie są one reprezentatywne.

Pomijam fakt, że badania etnograficzne to są – w języku socjologii – tzw. badania strukturalne, a podnoszenie kwestii reprezentatywności badań strukturalnych jest samo w sobie ignorancją. Chodzi o to, jaka jest nasza reakcja na informację, że gdzieś w Polsce paru działaczy społecznych, cztery nauczycielki, trzy pracownice muzeum regionalnego, kilku księży, w tym kilku wysokiej rangi kościelnych urzędników i przeor jakiegoś zakonu mają taki pogląd na mordy rytualne, że one były historyczną rzeczywistością judaizmu w okresie Paschy.

Jeśli na 200 wywiadów 10 osób powie, że legendy o krwi to prawda, to co z tymi 10 osobami zrobić? Czy tylko jak 200 na 200 osób powie, to się będzie liczyć? A co z tymi, którzy na początku nie będą wierzyć, a potem po rozmowie z sąsiadami, uwierzą? Albo po prostu raz powiedzą, że nie wierzą, a potem znów uwierzą, bo tak w tym mieście wypada?
[podkr. w tekście – moje]

PS Tę rozmowę z Tokarską-Bakir warto przeczytać w całości (trzeba przeczytać).

[dopisane 24.2.2008, linki wskazane przez MEP:]

Teresa Bogucka Strach, gniew, debata
Andrzej Friszke Gross i chłopcy narodowcy